Aralarında Sayın Süleyman Demirel de vardı. Demirel; “ YaptıĞımız siyaset muhabbetidir. Anlamıyorlar. Muhabbetten sual olunmaz” diyerek Konsey kararı ile alay ediyordu.
Muhabbet sözcüĞü tarihteki “Mahabat”ı çaĞrıŞtırdı.
Mahabbat Cumhuriyeti.
“Kürdistan” falan diyenlere bir tarihi bilgi not olarak aktarmakta yarar umuyorum..
Birileri “Kürdistan” dedi diye oralar Kürdistan falan olmaz . Koynuna Barzani’yi sokmaya çalıŞanların hangi yılanla kucak kucaĞa olmak istediklerini tarih bilmemelerine veriyorum. Babası neydi ki, kendi ne olsun?
Öyle BOP EŞBAŞKANI KimliĞi falan da yetmez bu iŞler için. AŞiret reislerini devlet sanıp görüŞmelerle de olmaz bu iŞler. Devletlerin muhatapları devletlerdir.
Orada daha önce denediler. IRAK diye bir devlet var. AŞiretlere pabuç bırakacaĞını mı sanırsınız?
“Bir veya birden çok kabilenin kendi çıkarları uĞruna dıŞ güçlerle iŞ birliĞi yapması Kürt tarihinde olaĞan bir haldir.
Mahabad Cumhuriyeti Ocak 1946'da Sovyetler BirliĞi'nin desteĞiyle kurulan ve Sovyetler BirliĞi'nin çekiliŞiyle aynı yıl içinde yıkılan, BirleŞmiŞ Milletler tarafından tanınmamıŞ Kürt devletidir.
Bu cumhuriyette, 13 bakanın bulunduĞu bir yönetim kurulu oluŞturuldu. Devlet baŞkanı Kadı Muhammed idi. Bu cumhuriyet Senendec, UŞnu veMiyandoab Şehirlerini kapsadıĞı gibi baŞkenti Mahabad'dı.
II. Dünya SavaŞı sırasında, Temmuz 1941'de Büyük Britanya ve Sovyetler BirliĞi İran'ın iŞgali konusunda anlaŞtı. İngilizler güneyden, Sovyetler ise kuzeyden saldırarak İran'ı ikiye bölerek iŞgal etti. Sovyetler iŞgal ettiĞi bölgelerden Azerbaycan eyaletlerinde iki cumhuriyet kurduracaktı.
16 AĞustos 1943'te KOMELA (Komeleyê Jinêweyê Kurdistan/Kürdistan DiriliŞ TopluluĞu) kuruldu ve Mart 1944'te Hawî cemiyetiyle yardımlaŞma anlaŞmasına imzaladı. AĞustos 1944'te Dinbanbar DaĞı'nda Üçlü Sınır AnlaŞma 'nın imzalanmasıyla diĞer ülkelerde bulunan Kürtler ile iŞbirliĞini saĞlamaya çalıŞtı.
Eylül 1945'te daha önce 1930'da Oramar İsyanı (DaĞlıca/Hakkâri)'ndan sonra Kasım 1931'de Kuzey Irak'ta ayaklanan Şeyh Ahmed Barzani ve kardeŞi Molla Mustafa Barzani de katıldı.
Mahabad Cumhuriyeti'nin askerinin temeli Hereki ve Şıkak aŞiretlerinden oluŞturuluyordu. Ekim 1945'te KOMELA, adını İran Kürdistan Demokrat Partisi (KDP-İ) olarak deĞiŞtirdi.
Kasım 1945'te Sovyetlerin teŞvik ve desteĞiyle İran'da önce Azerbaycan Milli Hükûmeti kuruldu. Sovyetler KDP-İ'ye de 1.200 tüfek gönderdi. 22 Ocak 1946'da Mahabad'da Çarçıra Meydanı'nda Mehabad Cumhuriyeti'nin kuruluŞu ilan edildi. Sovyetler Şubat 1946'ta 5.000 tüfek gönderdi.
Sovyetler 9 Mayıs'ta İran topraklarından çekilince, 17 Aralık'ta İran ordusu Mahabad'ı iŞgal ederek Mahabad Cumhuriyeti'ni yıktı. 31 Mart 1947'de CumhurbaŞkanı Kadı Muhammed, BaŞbakan Hacı Baba Şeyh ve Savunma Bakanı Muhammed Hüseyin Han Seyfi Kadı, Cumhuriyetinin kurulduĞu yer olan Çarçıra Meydanı'nda asılarak idam edildi.
Cumhuriyete katılmıŞ olan Barzan aŞireti Nisan 1947'de Kuzey Irak'a Barzan'a döndü. Irak hükumeti Şeyh Ahmed Barzani'yi yakalayarak hapsetti ve iŞbirlikçi suçlamasıyla Irak ordusundan dört subayı idam etti. Mustafa Barzani|Molla Mustafa Barzani ise Barzan bölgesinden kaçarak Aras Nehrine ulaŞtıktan sonra Sovyetler BirliĞi'ne iltica ederek Bakü'ye gitti.
Bu cumhuriyetin millî marŞı, Koye (Köysancak) doĞumlu Şair Dildar (Yunus Rauf)'ın 1938'de hapisteyken Sorani lehçesiyle yazdıĞı "Ey Reqîb" (Ey Rekip) idi.
ÇöküŞ nedenleriyle ilgili olarak Koohi-Kamali Şunları söylemektedir:
“Öncelikle Kürt toplumunun ana özelliĞi olan kabile bölünmüŞlüĞü, merkezi hükümete karŞı direniŞin sonucunda Kürt Cumhuriyetinin kurulmasında rol oynadıĞı gibi bu cumhuriyetin yıkılmasına da sebebiyet vermiŞtir.
DeĞiŞik kabileler, daha doĞrusu bu kabilelerin liderleri arasındaki çatıŞma ve çekiŞmeler ulusal hareketin önünde önemli bir engel olmuŞtur.
Bir veya birden çok kabilenin kendi çıkarları uĞruna dıŞ güçlerle iŞ birliĞi yapması Kürt tarihinde olaĞan bir haldir. İkinci iç sebep cumhuriyetin iyi örgütlenmiŞ ve politik deneyimine sahip güçlü yönetimden yoksun olması olgusudur.”
