Artemis Tapınağı, Sinagog, Cimnazyum başta olmak üzere altın arıtımevi ve mermerli cadde kenarındaki dükkanlar ile Artemis Mabedi yakınındaki küçük kilise gibi birçok esere ev sahipliği yapan Sardes Antik Kenti Bizans döneminde önemli bir piskoposluk merkezi olmuştur.
1075 yılında Türkler tarafından alınan antik kent Sardes, daha sonraları Türk lehçesine uydurularak Sart diye anılmaya başlanmıştır. 1313 yılında Germiyanoğulları’nın komutanı Aydın Bey tarafından Türk egemenliğine geçmiştir.
Sardis Antik kenti M.Ö VI. yy da Perslerin Lidya Krallığına son vermelerinden sonra bir Pers satraplık merkezi haline gelmiştir. Sardes kazıları Birinci Dünya Savaşı öncesinde başlatılmıştır ve 1958 yılından beri Harvard ve Cornell üniversiteleri ile Amerikan Doğu Bilimleri Araştırma Enstitüsü'nün ortak çalışmaları ile aralıksız devam etmiştir. Bu kazılar sonucu kent ile ilgili önemli bulgular ve bilgiler elde edilmiştir.
Lidya Krallığı'nın başkenti, tarihte ilk parayı Sart çayının kenarındaki altın işleme atölyelerinde basmış, altınla gümüş karışımı bir diğer para birimi "elektron"u yaratmıştır ve bu altın madeninin işlendiği "Lidya Dönemi altın arıtma ve işleme atölyeleri", 1968 yılında Kuzey Paktolos bölgesinde gün ışığına çıkarılmıştır.
Sardes Antik Kenti; Lidya taş işçiliğinin özelliklerini yansıtan sur duvarlarına ve Bizans Dönemine ait bir kale kalıntısına ev sahipliği yapmıştır. Bu buluntuların korunma amaçlı kullanıldığı düşünülmektedir.
Antik dönemde ünlü olan ve Herodotos'un Mısır piramitleri ile mukayese ettiği tümüsler Lidya kral mezarlarının bulunduğu ‘Bin tepe’ bölgesinde bulunmaktadır.
Antik kentte kazı çalışmaları halen devam etmektedir. Tarihi eserlerin çok olduğu bu yerde kazı çalışmalarının uzun bir süre devam edeceği düşünülmektedir.
Krois Lidyalıların en ünlü kralıdır ve dünya tarihinde altın ve gümüş gibi iki ayrı madenden para basan ilk kişidir.
Sardes kentine gittiğinizde, yolun kenarında bulunan sinagog ilginizi çekecek ilk yapıdır. Bu yapının duvarları dahil olmak üzere her yeri mermer ile kaplıdır ve hemen yakınında sıcak su havuzunun bulunduğu hamam kalıntılarından ‘Caldarium’ bölümü vardır. Yine bu yolun karşısında bir rahibin evi bulunmaktadır ve burası Lidya uygarlığının izlerini taşımaktadır.
(Esat Erçetingöz)
